|
finansowy przegląd prasy
18.07.2007 19:17
| Niech wie prawica, co czyni lewica |
   |
Autorzy artykułu zamieszczonego w European Business Forum dyskutują teorię oszustwa i sposoby, w jakie europejskie firmy mogą się uchronić przed jego popełnieniem.
Szymon Augustyniak
Koszty oszustw, w szczególności oszustw w raportach finansowych firm, są niezwykle wysokie. Na przykład, kiedy firma giełdowa fałszuje swoje sprawozdania finansowe, po ujawnieniu tego faktu wartość jej akcji spada na łeb na szyję: straty sięgają wówczas przeciętnie 500-krotności zafałszowanej kwoty. Ciężar i konsekwencje oszustwa - stratę wartości firmy i niekiedy jej bankructwo - ponosi jednak także cała gospodarka i my wszyscy.
Klasyczna teoria oszustwa wyjaśnia powody, dla których jest ono popełniane jako trójkąt zależności: okazja-presja-racjonalizacja. Zawsze występują razem, niezależnie, czy oszustwo ma charakter indywidualnej rozgrywki pracownika, czy stanowi decyzję podjętą przez zarząd firmy "w jej interesie". Każdy oszust poddany jest wcześniej jakiejś presji, zwykle związanej z potrzebami finansowymi, ale także pozafinansowymi, jak presja na sprawozdanie dobrych wyników (czyli - lepszych, niż w rzeczywistości), zmęczenie, stres w pracy. Niekiedy są to tylko presje urojone sobie przez popełniającego oszustwo. Najważniejsze jednak, że wydają się mu realne. Niekiedy motywem jest po prostu chęć pokonania ("wykiwania") systemu finansowego. Drugi element stanowi dostrzegana okazja. Oszust musi uznać, że albo na oszustwie nie zostanie przyłapany, albo też ewentualne konsekwencje będą niegroźne. Także w tym wypadku, jak stwierdzają badania, liczy się subiektywna ocena oszusta, a nie realna, obiektywna sytuacja. Racjonalizacja to trzeci nieodzowny element. Zwykle oszust tłumaczy swoje postępowanie następująco: "to dobre dla firmy", "tylko ten jeden raz", "nie mam wyboru", "nikogo nie skrzywdzę", itp.
W oparciu o tą teorię, autorzy stworzyli model oszustwa, porządkujący rozmaite czynniki mające wpływ na presję, okazję i racjonalizację działania. W przypadku presji, za istotne w środowisku instytucjonalnym/organizacyjnym/firmowym, badacze uznali położenie - firmy albo osoby, siatkę wynagrodzeń oraz czynniki zewnętrzne. Sytuacja finansowa ma szczególnie duże przełożenie: w ostatnich latach firmy popełniające oszustwo w większości były poważnie zadłużone. Presja nasila się także, kiedy rośnie ryzyko dotyczące osobistych wynagrodzeń osób, dysponujących wiedzą i władzą, która mogą wykorzystać do oszustwa. Dotyczy to w szczególności menedżerów, których wynagrodzenie jest powiązane z wynikami firmy. Zwykle zaczyna się to od tego, że zamiast zarządzać firmą, CEO pochłaniają próby zarządzania cenami akcji spółki, co kończy się często podejmowaniem działań niezgodnych z prawem i oszustw. Czynniki zewnętrzne to najczęściej oczekiwania nałożone na osoby lub na firmę przez podmioty albo osoby spoza bezpośredniego środowiska, spoza organizacji. Wiele nierealnych, wyśrubowanych prognoz ogłaszanych przez analityków z Wall Street miało swój znaczący udział w fali ostatnich skandali finansowych w Stanach Zjednoczonych. Rynkowa "kara" za niespełnienie tych oczekiwań jest bowiem dla firmy z reguły bardzo surowa...
Jak podsumowują autorzy, oszustwo i korupcja niczym nowotwór toczą wydajność społeczeństwa. Ograniczają skuteczność i wydajność gospodarki, stanowią ogromny koszt i ciężar dla każdego indywidualnie, jak i dla organizacji, firm na całym świecie. Znajomość mechanizmu skłaniającego jednostkę do popełnienia oszustwa jest podstawą do zapobieżenia mu. Zabezpieczenie przed oszustwami powinno polegać z jednej strony na niwelowaniu poziomów presji, a z drugiej, na ograniczaniu sposobności do oszustwa. Właśnie presja w połączeniu z zaistnieniem okazji stała za wieloma skandalami finansowymi ostatnich lat. W procesie rekrutacyjnym nieodzownym jest wreszcie uwzględnienie kryterium moralnego. Należy stawiać na osoby, które nie będą sobie łatwo racjonalizować dokonania oszustwa - tłumacząc je dobrem firmy lub dobrem własnym.
Artykuł "Financial frauf: the how and why" autorstwa Chada Albrechta oraz Conana C Albrechta i Simon Dolan publikuje letnia edycja magazynu European Business Forum.
|
|
|
